Η Βαλύρα στην Κατοχή και την Αντίσταση

 ΤΟΥ ΓΙΑΝΝ Δ.ΛΥΡΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥΗ

 Βαλύρα στην Κατοχή και την Αντίσταση

Υπεύθυνος στο ΕΑΜ Βαλύρας ήταν ο δάσκαλος Χρίστος Τσάμης, που υπηρέτησε στο Μικροχώρι Δοξάτου Δράμας.  Η Οργάνωση ξεκίνησε το Φθινόπωρο του 1942 όπως η φιλική εταιρία. Συγκεντρωνόταν σε διάφορα μέρη του χωριού συνωμοτικά και μυστικά. Πυρήνας ήταν ο Φατούρος από τη Στεμνίτσα. Τα ιδρυτικά μέλη της Οργάνωσης ήταν ο Φίλιππος Ψύχαλος, τα αδέλφια Μίμης και Κώστας Γεωργακόπουλος, τα αδέλφια Φλώρος, Θωμάς και Παντελής Θεοδωρακόπουλος, Παντελής Λιοντήρης, Ηλίας Μπουρίκας, Βαγγέλης Τσάμης, Άγγελος Μπάκας, Χρίστος Λαμπρόπουλος και Κων/νος Σπηλιώτης. Καθοδηγητής αρχικά ήταν ο δάσκαλος Τσάμης, το διαδέχθηκε ο Φλώρος και μετά ο Ηλίας Μπουρίκας.

ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ 
Υπεύθυνος αγροφυλακής ασφαλείας ήταν ο Βαγγέλης Τσάμης, της εθνικής αλληλεγγύης ο Άγγελος Μπάκας, στρατιωτικός υπεύθυνος ο Στέλιος Γεωργίου Βασιλόπουλος, ο Γιώργης Βασιλόπουλος (πατέρας του Νάκη) ήταν στηνειδική ασφάλεια, ο Γιώρης Γκομέσης ήταν στη γενική ασφάλεια. Όλοι ήταν αποδεκτοί από την κοινωνία του χωριού  και γι΄ αυτό δεν υπήρξε ΜΠΟΥΡΙΚΑΣ,  ΤΣΑΜΗΣ 1, 4.

αιματοχυσία όπως έγινε σε όλα τα γύρω χωριά (Λάμπαινα, Πλατύ, Άγιος Φλώρος, Σκάλα, Μελιγαλά). Σπουδαίο ρόλο έπαιξε ο Παπαξύδης. Ήταν αρχηγός όλων παρότι δεξιός και ξέντυσε το Νίκο Νανόπουλο από τα τάγματα ασφαλείας. Μαζί με τους Θανάση Μυλωνά, Βασίλη Καπότη, Κων/νο Κολλιόπουλο και Γιώρη Ηλιόπουλο παρότι ήταν μέλη και στελέχη της ΕΟΒ (Εθνική Οργάνωση Βασιλόφρων) έσωσαν το χωριό από σίγουρη σφαγή όταν έγινε μπλόκο της Βαλύρας στις 16-17/2/1944 από τους Γερμανούς. Πήραν 280; Βαλυραίους και τους πήγαν στο σχολείο στα Τσουκαλέϊκα για να τους εκτελέσουν επειδή βοηθούσαν αντάρτες του ΕΛΑΣ. Στρατιωτικοί υπεύθυνοι ήταν ο Αγαθοκλής Μακρής, Κώστας Μπάκας (Κοκκώνης)κ αι Μένης Μητρόπουλος. Ο Μένης Μητρόπουλος καθαιρέθηκε γιατί είχε δώσει εντολή η μαχητική ομάδα της Βαλύρας να μην πάει ενάντια στο Δρεττάκο.

Ο Μίμης Φερέτος θα κτυπούσε την ομάδα του Δρεττάκου η οποία διέθετε βαρύ Γερμανικό οπλισμό. Οι μαχητικές ομάδες της περιφέρειας μαζεύτηκαν στο Πελεκητό (Άνω Αρφαρά) και αποφάσισαν να κτυπήσουν. Ο Παναγιώτης Παπαγεωργίου μπαίνει επικεφαλής στη μαχητική ομάδα Βαλύρας και είπε στο Μίμη Φερέτο να πιάσουν τη γέφυρα στη Πολιανή και να περιμένουν. Ο Δρεττάκος έπεσε στα αποσπάσματα της Λακωνίας και τον εκτέλεσαν. Με τη καθαίρεση του Μένη Μητρόπουλου έβαλαν υποψηφιότητα οι: Παναγιώτης Παπαγεωργίου, Παναγιώτης Λιοντήρης και Γιώρης Γκομέσης (Μανιαδάκης) όπου ομόφωνα εκλέχθηκε στρατιωτικά υπεύθυνος ο Παναγιώτης Παπαγεωργίου.

Ο Φίλιππας Ψύχαλος ήταν στο μόνιμο ΕΛΑΣ και ο Παναγιώτης Παπαγεωργίου μπήκε στην οργάνωση αρχές του 1943. Ήταν γερός σταθερός και αρχικά τοποθετήθηκε στην ΟΠΛΑ (Οργάνωση Προστασίας Λαϊκού Αγώνα).

ΓΑΜΟΣ Π . ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ

Αρχηγός του ΟΠΛΑ στην περιοχή ήταν ο Σπύρος Ξιάρχος από την Ανθούσα (Σέζα) και ανώτερος ήταν ο Βασίλης Μπράβος. Στη Βαλύρα ιδρύθηκε παράρτημα του ΕΤΑ (Επιμελητεία του Αγώνα) όπου τα μέλη του πήγαιναν στους παραγωγούς παίρνοντας διάφορα είδη και προϊόντα χωρίς εκβιασμούς από τους κατοίκους του χωριού με τα οποία ενίσχυαν τον αγώνα του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ.

 

ΑΝΑΤΙΝΑΞΗ ΓΕΦΥΡΑΣ ΒΑΛΥΡΑΣ . ΕΡΓΟ Α. ΤΣΩΝΗ 
Οι Γερμανοί έφυγαν από τη Βαλύρα το 43 κάνοντας επιδρομές, καταστροφές κλέβοντας ότι πολύτιμο είχαν τα διάφορα σπίτια ενώ οι Ιταλοί είχαν στρατοπεδεύσει τα τάνκς και πυροβόλα τους από το δρόμο του νεκροταφείου μέχρι του Τσουρούχη μένοντας στο χτήμα του Παπα Νίκου. Η οκά το ψωμί τον Απρίλιο του 41 είχε 10 δραχμές, ενώ το Σεπτέμβριο του 1944 είχε 153.000.000 λειτουργώντας η μαύρη αγορά με τους μαυραγορίτες, λέγοντας το περίφημο “Βάστα Ρόμελ”.

Οι αποθήκες στη Βαλύρα που είχαν κυρίως σταφίδα έσπασαν από τον ΕΛΑΣ το 43 Απρίλη προς Μάη. Ο ΕΛΑΣ πήρε δύο κάρα σταφίδα όπου το ένα δεν έφτασε στο προορισμό του θεωρώντας υπεύθυνους τους Μαργαρίτη από Σκάλα και Χρίστο Τσάμη από Βαλύρα του οποίου τη θέση πήρε ο Ηλίας Μπουρίκας.

Τ΄ αντιστασιακά τραγούδια, τραγουδήθηκαν και γράφτηκαν στα κελλιά και στα μπουντρούμια, της σκοτεινής φυλακής της Γυάρου. Στα στρατόπεδα συγκέντρωσης των τιμίων αγωνιστών, σ΄ ένα θέατρο τρόμου, σ΄ αυτόν τον ξερότοπο της εξορίας, που δε λαλεί μήτε τζιτζίκι στο καβούκι του, γιατί δε βρίσκει χλόη, κλαρί, λουλούδι και θάμνο να σταθεί. Η πνοή των τραγουδιών του μεταξύ των άλλων, εκφράζει την αγανάκτηση και τη διαμαρτυρία ενός τίμιου αγωνιστή, πυρωμένου από τη δίκαια οργή, για τα΄ απάνθρωπα βασανιστήρια των αγωνιστών της αντίστασης, από τους οχτρούς του λαού, μέσα στα βαθειά δεσμωτήρια, ξένους και ντόπιους. Δεν αυτοκαλείται ποιητής, είναι ο σεμνός προμάχος τιμίων λαϊκών αγώνων. Απευθύνεται προς ένα μαρτυρικό και περήφανο λαό, π΄ αγωνίζεται ως το θάνατο, για τις ανθρώπινες αξίες.

Ο αγωνιστής του λαού κοντά στα δικά του τα΄ αναμνηστικά, τα φυσικά, τα πονεμένα, τα ιστορικά λαϊκά αντιστασιακά τραγούδια κάνει μια μικρή ανθολογία επίσης αντιστασιακών χαρακτηριστικών τραγουδιών του λαϊκού αγώνα, που γράφτηκαν κάπου στο βουνό και τραγουδήθηκαν μέσα στη φωτιά της μάχης, για την απελευθέρωση της Ελλάδας από τους κατακτητές και τραγουδήθηκαν από τον ίδιο τον ανώνυμο λαό που τα έδωσε από τα σπλάχνα του, στα φτερά του λέφτερου αγέρα.

Η αντίσταση του λαού μας, αποτελεί μια τεράστια σημαία της λευτεριάς τιμημένη. Είναι η σημαία της ζωής και της δικαιοσύνης, που φτερουγίζει στις καρδιές της νέας γενιάς. Και δικαιώνεται το τιμημένο αυτό λάβαρο, στα ιδανικά του ένδοξου και τιμημένου Ε.Λ.Α.Σ., π΄ αγωνίστηκε και βγήκε νικητής, αφού συνέτριψε στις μάχες, τους Γερμανοϊταλούς κατακτητές και τους ντόπιους συνεργάτες τους.